Tết năm nay là Tết thứ 39 tôi phải đón năm mới ở nước người. Và cứ đà này, chắc phải khi nào về hưu tôi mới mong đón giao thừa ở Việt Nam được.

Có lẽ vì Tết là một ngày lễ rất lớn đối với người Việt chúng ta - trẻ con thì nôn nao háo hức nhưng người lớn thường phải lo âu toan tính

Có lẽ vì Tết là một ngày lễ rất lớn đối với người Việt chúng ta - trẻ con thì nôn nao háo hức nhưng người lớn thường phải lo âu toan tính - Tết vẫn mang một ý nghĩa hơi mâu thuẫn trong tôi bấy lâu nay. Và, với mỗi mùa xuân đến, có thể nói rằng, Tết đã dần trở thành mùa chúng ta chạy theo lễ nghi hơn là mùa hân hoan thực sự. Thậm chí có thể nói rằng, chính những phong tục tập quán và lễ nghi ấy đã làm cho Tết mất đi một phần ý nghĩa của năm mới, của thời vận mới, khi chúng ta giã từ năm cũ với hy vọng năm mới sẽ tươi sáng hơn.

Ví dụ tập tục phải trả sạch nợ trước Tết. Ở đời ai lại không muốn giải quyết hết nợ nần để bắt đầu năm mới một cách "sạch sẽ"? Vậy nhưng, thiên nhiên có đếm xỉa gì đến những lo toan của ta đâu; hết mùa này sang mùa khác, năm thì "mới" nhưng cuộc sống của ta có phải lúc nào cũng "mới" theo được đâu.

Hồi còn nhỏ, gia đình tôi rất nghèo. Khi tôi bắt đầu nhận thức được về tập tục phải trả hết nợ trước Tết, Tết mất dần đi sự hào nhoáng của một lễ hội mà lẽ ra phải là nguồn vui vô tận đối với một đứa trẻ. Cho đến nay tôi vẫn không sao quên được nỗi nhọc nhằn của bố mẹ khi phải chạy tiền để trả cho bằng được một số nợ trước Tết.

Một hội chợ Tết ở San Jose

Giờ đây, với đồng lương khiêm tốn của một thầy giáo tại đất nước giàu nhất nhì thế giới, đôi khi tôi thầm nghĩ, không hiểu mình đã thực sự thoát được cách sống ấy chưa. Một mặt thì đúng là tôi không còn phải chạy đôn chạy đáo trước Tết để cố trả nợ cho bằng được. Thật may cho tôi. Nhưng mặt khác, căn nhà tôi đang ở là của ngân hàng, và nếu mỗi tháng tôi không trả nợ đầy đủ cho ngân hàng thì chẳng mấy chốc sẽ mất nhà ngay. Còn nhiều giấy báo nợ khác cứ lần lượt đến, không khác gì xuân, hạ, thu, đông: nào là phí bảo hiểm sức khoẻ, bảo hiểm xe cộ, bảo hiểm nhà cửa, bảo hiểm nhân thọ, các loại thẻ tín dụng, thuế tài sản và cả bảo hiểm động đất - một dự trù mà chúng tôi mong rằng sẽ không phải dùng đến trong kiếp này. Nói tóm lại, gần như tất cả những gì tôi có chung quy là vay của một ngân hàng, một công ty hay một cơ quan nhà nước nào đó. Nhưng không sao, khoảng 70 phần trăm dân chúng Mỹ cũng cùng cảnh ngộ này.

Tết những năm xưa

Trước năm 1975, lúc tôi còn đi học, có khoảng một nghìn sinh viên Việt Nam tại Mỹ. Ngày ấy, Tết không phải là một ngày gì đặc biệt ở Mỹ, trong trường học cũng như ngoài xã hội. Chúng tôi đến lớp và đi làm bình thường, "một ngày như mọi ngày", như nhạc sĩ họ Trịnh từng hát. Bù lại, chúng tôi ăn Tết lúc Giáng sinh, khi mọi người (Mỹ) đã về quê nhà và mọi sinh hoạt đều tạm ngưng.

Tôi vẫn nhớ những chuyến xe đêm từ St. Louis đến Chicago, vượt qua những cánh đồng trống vắng ngập tuyết. Tôi cảm thấy lòng náo nức và ấm áp với ý nghĩ rằng, cùng lúc ấy có những người Việt khác cũng hướng về cùng một điểm như tôi và, không bao lâu nữa, tôi sẽ được quây quần với họ, những người có diện mạo giống như tôi, nói ngôn ngữ của tôi - tiếng mẹ đẻ mà tôi không được thường dùng, và chúng tôi sẽ nấu những món ăn đậm đà hương vị quê nhà. Thuở ấy, bao nhiêu đó thôi đối với tôi cũng đủ là Tết rồi.
Soạn: AM 692009 gửi đến 996 để nhận ảnh này

Biểu diễn ca hát và múa lân cổ truyền để "phục vụ bà con

Năm 1975, khi làn sóng tỵ nạn lên đến 135 nghìn người, tôi được giao nhiệm vụ giúp những người đồng hương mới sang, một nhiệm vụ tôi đảm nhiệm suốt gần hai thập niên sau.

Đầu năm 1976, chúng tôi quyết định "ăn Tết". Các chị được dịp trổ tài nấu nướng và diện áo dài, các anh được thảnh thơi hút thuốc trong bộ côm-lê chỉnh tề, nhưng hả hê nhất là đám trẻ con; chúng nó được một bữa no nê, được quần áo mới, đồ chơi mới, và tất nhiên là, được lì xì. Lại còn có biểu diễn ca hát và múa cổ truyền để "phục vụ bà con", do vợ chồng anh chị Trần Thanh Minh và Trần Thị Hạnh Liên chủ trì. Hai anh chị ngày nay vẫn sống tại St. Louis .

Tết đồ sộ ngày nay

Từ lần ăn Tết năm ấy, nếp sống của người Việt tại Mỹ đã có nhiều đổi thay. Với lượng người mới sang tăng dần và dồn về các vùng thị tứ như Orange County, San Jose, Houston, San Francisco, Chicago, Boston, Seattle và Washington D.C., các sinh hoạt Tết trở nên quy mô hơn, được tổ chức khéo léo hơn, không kém gì các lễ hội Tết bên nhà.

Có lẽ San Jose và Orange County ở California, là hai địa phương tổ chức Tết lớn nhất, với hội chợ, thi hoa hậu, trình diễn ca nhạc, thi đấu thể thao, và diễn hành tại các đường phố chính. Ngân sách cho các việc này rất lớn, thường là hàng trăm nghìn USD do cả chính quyền địa phương lẫn doanh nghiệp tài trợ, và hàng năm được cả trăm người tình nguyện phục vụ.

Trong những tuần trước Tết, cộng đồng người Việt tại Mỹ có thể mua gần như tất cả mọi mặt hàng Tết, từ thiệp chúc Tết hay lịch tử vi bằng tiếng Việt đến bánh chưng, giò thủ và hoa mai hay hoa đào truyền thống.

Nhưng, trong khi tại Việt Nam mọi sinh hoạt ngoài đường phố đều chấm dứt trước giao thừa để mọi người ở nhà đón năm mới, và hầu hết sinh hoạt Tết tập trung tại gia, chúng tôi, người Việt ở nước ngoài, thường xem hội chợ Tết là nơi tụ họp chính.
Soạn: AM 692013 gửi đến 996 để nhận ảnh này

Chắc đã đến lúc người Việt tại Mỹ chúng ta nên xét lại cách mừng Tết hàng năm, một phong tục thân thương của mọi người Việt.

Tại San Francisco, trung tâm định cư người tị nạn Đông Nam Á bắt đầu tổ chức Tết Trung thu và Tết Nguyên đán vào cuối thập niên 1970. Sau khi dời về địa điểm thường trực tại khu Tenderloin năm 1984, trung tâm dồn rất nhiều nỗ lực vào việc tổ chức Tết hàng năm ngoài trời tại góc hai phố Larkin và Eddy.

Lễ hội Tết Tenderloin (TTF) đặc biệt ở chỗ mang sắc thái của nhiều nền văn hoá khác nhau, mặc dù văn hoá Việt Nam vẫn làm chuẩn. Có một lần, TTF tổ chức vừa mừng Tết vừa tưởng niệm Martin Luther King vì năm ấy, ngày sinh của mục sư King - 15 tháng Giêng - rất gần mồng một Tết. Một số người Việt tại San Francisco có vẻ không hài lòng lắm với việc cho một số hoạt động của những cộng đồng bạn "quá giang" lễ Tết cổ truyền của Việt Nam, vì e rằng làm như vậy sẽ làm cho sinh hoạt Tết trên đất Mỹ mất dần đi bản sắc dân tộc.

Tết tương lai ra sao?

Chắc đã đến lúc người Việt tại Mỹ chúng ta nên xét lại cách mừng Tết hàng năm, một phong tục thân thương của mọi người Việt. Tất cả chúng ta đều muốn giữ gìn nền văn hoá của mình, nhưng đôi khi ta phải điều chỉnh các phong tục tập quán Việt Nam để thích nghi với nếp sống ở Mỹ, và ngược lại, có lúc ta cũng nên chia sẻ nền văn hoá của ta với các đồng hương mới để họ cảm thông và cùng ta chung vui.

Cái thách thức mà thế hệ chúng ta phải đương đầu, cũng như những thế hệ mai sau còn phải giải quyết, là làm cách nào để dung hoà được những điểm đặc thù, những chất "cốt lõi" của dân ta với những đòi hỏi cần phải thay đổi để người Việt ở thế kỷ 21 có thể hãnh diện là một dân tộc hiền hoà, tương kính lẫn nhau, và hoà đồng với các dân tộc khác trên toàn thế giới.